Referent:
Moderator: dr hab. Grzegorz Nancka
Termin: 13 maja 2026 r. godz. 17:00-18:30
Link do spotkania: https://meet.jit.si/prawno-spoleczne-spot
Abstrakt: Przedmiotem analizy jest jeden z najbardziej dynamicznych i kontrowersyjnych problemów współczesnego prawa rodzinnego oraz prawa prywatnego międzynarodowego – problem uznawania rodzicielstwa w przypadkach surogacji transgranicznej. Zjawisko to, napędzane rozwojem technologii medycznie wspomaganej prokreacji oraz globalizacją usług medycznych (tzw. reproductive tourism), prowadzi do bezprecedensowej fragmentaryzacji statusu prawnego dziecka. Rozdzielenie funkcji genetycznej, biologicznej i społecznej rodzicielstwa generuje głębokie konflikty normatywne na styku różnych jurysdykcji.
Wystąpienie skupia się na konfrontacji trzech modeli regulacji surogacji: modelu zakazu (m.in. Polska, Francja), modelu liberalnego (wybrane stany USA) oraz mieszanego (Wielka Brytania). Szczególna uwaga poświęcona jest specyfice polskiego systemu prawnego, opartego na rzymskiej zasadzie mater semper certa est i chronionego klauzulą porządku publicznego. Autor analizuje ewolucję orzecznictwa ETPCz oraz TSUE, która wskazuje na prymat ochrony interesu dziecka oraz swobody przemieszczania się obywateli UE nad krajowymi restrykcjami aksjologicznymi.
Centralnym punktem rozważań jest analiza projektowanego rozporządzenia Unii Europejskiej w sprawie rodzicielstwa. Projekt ten, zakładający wprowadzenie zasady automatycznego uznawania rodzicielstwa ustalonego w jednym państwie członkowskim oraz ustanowienie Europejskiego Certyfikatu Rodzicielstwa, stanowi wyzwanie dla suwerenności państw w obszarze prawa stanu cywilnego. Autor stawia tezę, że wejście w życie rozporządzenia może wymusić redefinicję instytucji macierzyństwa i ojcostwa w polskim Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, ograniczyć znaczenie krajowej procedury transkrypcji oraz wpłynąć na system nabywania obywatelstwa przez dzieci urodzone z umów surogacyjnych. Wnioski końcowe dotyczą konieczności wypracowania spójnego standardu ochrony praw dziecka przy jednoczesnym poszanowaniu tożsamości konstytucyjnej państw członkowskich.